مجوز کار (Permit to Work – PTW) و نقش آن در مدیریت ریسک فعالیتهای پرخطر
مجوز کار (PTW) خط قرمز میان عملیات و حادثه:
در صنایع پرریسک مانند نفت، گاز، پتروشیمی، نیروگاهها، معادن و پروژههای عمرانی، بسیاری از حوادث زمانی رخ میدهند که یک فعالیت پرخطر بدون ارزیابی دقیق ریسک و بدون هماهنگی بین واحدها آغاز میشود. سیستم مجوز کار (Permit to Work – PTW) به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای مدیریت ایمنی، برای کنترل نظاممند این فعالیتها طراحی شده است.
مجوز کار یک فرآیند رسمی، مستند و کنترلشده است که پیش از اجرای هر فعالیت پرخطر صادر میشود. هدف اصلی این سیستم، شناسایی خطرات بالقوه، تعیین اقدامات کنترلی، مشخص کردن مسئولیتها و جلوگیری از تداخل فعالیتهای ناایمن است. در واقع، PTW پلی میان برنامهریزی و اجرای ایمن کار محسوب میشود.
برای تغییر این متن بر روی دکمه ویرایش کلیک کنید. لورم ایپسوم متن ساختگی با تولید سادگی نامفهوم از صنعت چاپ و با استفاده از طراحان گرافیک است.
تعریف تخصصی سیستم مجوز کار:
سیستم Permit to Work یک روش کنترلی ساختاریافته در مدیریت ریسک است که تضمین میکند هیچ فعالیت پرخطری بدون بررسی شرایط ایمنی، اجرای اقدامات کنترلی و اخذ تأییدیههای لازم آغاز نشود.
در چارچوب سیستم HSE، مجوز کار معمولاً پس از انجام موارد زیر صادر میشود:
- شناسایی خطرات (Hazard Identification)
- ارزیابی ریسک (Risk Assessment)
- تعیین اقدامات کنترلی (Control Measures)
- هماهنگی بین واحدهای مرتبط
- اطمینان از آمادگی تجهیزات و نیروی انسانی
این فرآیند باعث میشود کنترل خطر پیش از وقوع حادثه انجام شود، نه پس از آن.
انواع مجوز کار در صنایع:
بسته به نوع فعالیت و سطح ریسک، مجوزهای کار به دستههای مختلف تقسیم میشوند. مهمترین آنها عبارتند از:
- مجوز کار گرم (Hot Work Permit): برای عملیات جوشکاری، برشکاری و هر فعالیتی که احتمال ایجاد جرقه یا آتشسوزی دارد.
- مجوز کار سرد (Cold Work Permit): برای فعالیتهایی که بدون شعله و حرارت انجام میشوند اما همچنان دارای ریسک عملیاتی هستند.
- مجوز کار در ارتفاع: برای فعالیتهایی که خطر سقوط افراد یااشیاء وجود دارد.
- مجوز ورود به فضای بسته (Confined Space Entry Permit): برای کار در مخازن، چاهها و فضاهای دارای محدودیت تهویه یا خطر کمبود اکسیژن.
- مجوز کار برقی: برای تعمیرات یا کار روی تجهیزات الکتریکی و تابلوهای برق.
تفکیک صحیح نوع مجوز کار، نقش مهمی در کنترل دقیق خطرات مرتبط با هر فعالیت دارد.
اجزای کلیدی یک فرم مجوز کار استاندارد:
یک فرم مجوز کار (PTW Form) مؤثر باید حداقل شامل موارد زیر باشد:
- مشخصات دقیق محل و نوع فعالیت
- تاریخ و مدت اعتبار مجوز
- شناسایی کامل خطرات بالقوه
- اقدامات کنترلی مشخص و قابل اجرا
- تجهیزات حفاظت فردی مورد نیاز
- وضعیت ایزولاسیون انرژی (LOTO در صورت لزوم)
- تأییدیه واحد ایمنی، بهرهبرداری و اجرا
- بخش تأیید پایان کار و بستن مجوز
نبود هر یک از این بخشها میتواند اثربخشی سیستم مجوز کار را کاهش دهد.
مراحل اجرای مؤثر سیستم Permit to Work :
اجرای موفق سیستم مجوز کار صرفاً به صدور فرم محدود نمیشود، بلکه شامل یک چرخه کنترلی کامل است:
۱. ثبت درخواست انجام کار
۲. بازدید میدانی و ارزیابی شرایط
۳. شناسایی خطرات همزمان (Simultaneous Operations)
۴. تعیین اقدامات کنترلی و تجهیزات مورد نیاز
۵. صدور مجوز و اطلاعرسانی به واحدهای مرتبط
۶. نظارت مستمر حین اجرا
۷. بستن رسمی مجوز پس از اتمام کار
ضعف در هر یک از این مراحل میتواند منجر به بروز حادثه شود.
مزایای استقرار سیستم مجوز کار در سازمان:
پیادهسازی صحیح سیستم PTW نتایج قابل توجهی در عملکرد ایمنی سازمان دارد، از جمله:
- کاهش نرخ حوادث و شبهحوادث
- جلوگیری از تداخل عملیات پرخطر
- افزایش هماهنگی بین پیمانکاران و کارفرما
- مستندسازی قانونی فعالیتهای پرریسک
- تقویت فرهنگ پیشگیری در سازمان
- کاهش هزینههای ناشی از خسارات و توقف تولید
سازمانی که نظام مجوز کار را بهدرستی اجرا میکند، از مدیریت واکنشی به مدیریت پیشگیرانه حرکت میکند.
چالشهای رایج در اجرای PTW:
با وجود اهمیت بالای سیستم مجوز کار، برخی چالشها در اجرا مشاهده میشود:
- تبدیل شدن مجوز کار به یک فرآیند صرفاً اداری
- عدم بازدید میدانی قبل از صدور مجوز
- عدم نظارت حین اجرا
- تمدید غیرمنطقی مجوزها بدون بررسی شرایط جدید
- آموزش ناکافی کارکنان و پیمانکاران
برای اثربخشی واقعی PTW، آموزش، فرهنگسازی و نظارت مستمر ضروری است.
در نهایت اینکه مجوز کار (Permit to Work – PTW) یکی از بنیادیترین ابزارهای مدیریت ایمنی و کنترل فعالیتهای پرخطر در صنایع محسوب میشود. این سیستم با ایجاد یک چارچوب ساختاریافته برای ارزیابی ریسک، تعیین اقدامات کنترلی و نظارت بر اجرای کار، نقش حیاتی در کاهش حوادث شغلی و ارتقای عملکرد HSE ایفا میکند.
مجوز کار تنها یک فرم کاغذی نیست؛ بلکه یک سیستم کنترلی است که اگر بهدرستی طراحی و اجرا شود، میتواند تفاوت میان یک عملیات ایمن و یک حادثه پرهزینه باشد.
دیدگاهتان را بنویسید