ایمنی در برابر H2S؛ وقتی چند ثانیه تعیینکننده است
ایمنی در برابر H2S؛ وقتی چند ثانیه تعیینکننده است
گاز H۲S یا هیدروژن سولفید (Hydrogen Sulfide) یکی از خطرناکترین گازهای سمی و کشنده در محیطهای صنعتی است. این گاز بیرنگ، قابل اشتعال و دارای بوی تخم مرغ گندیده است و در بسیاری از صنایع مانند نفت و گاز، پتروشیمی، فاضلاب و معادن مشاهده میشود. در حوزه ایمنی و بهداشت حرفهای (HSE)، آشنایی با خطرات گاز H۲S، روشهای کنترل و استفاده از تجهیزات حفاظت فردی مناسب، از مهمترین اقدامات برای جلوگیری از حوادث مرگبار محسوب میشود. در این مقاله از سایت hseiranian بهصورت کامل به بررسی خطرات گاز H۲S، علائم مسمومیت، حدود مجاز تماس و تجهیزات PPE مورد نیاز میپردازیم….! (برای تهیه PPE مورد نیاز به قسمت تجهیزات حفاظت فردی(PPE) مراجعه فرمایید)
گاز H۲S (هیدروژن سولفید) چیست؟
هیدروژن سولفید یک گاز سمی با فرمول شیمیایی H۲S است که در اثر تجزیه مواد آلی در شرایط کماکسیژن تولید میشود.
این گاز ویژگیهای بسیار خطرناکی دارد:
– بیرنگ و نامرئی
– بسیار سمی حتی در غلظتهای پایین قابل اشتعال و انفجار
– سنگینتر از هوا و تجمع در نقاط پایین
– از کار انداختن حس بویایی در غلظت بالا
به همین دلیل، گاز H۲S یکی از تهدیدهای جدی در صنایع پرخطر به شمار میرود.
از H۲S در چه محیطهایی وجود دارد؟
گاز هیدروژن سولفید در صنایع مختلف حضور دارد، بهخصوص:
– صنایع نفت و گاز
– چاههای نفت ترش (Sour Oil Wells)
– پالایشگاهها
– واحدهای گوگردزدایی
– صنایع پتروشیمی
– فرآیندهای شیمیایی حاوی سولفور
– مخازن مواد آلی
– تصفیهخانههای فاضلاب و شبکههای شهری
– لجن و فاضلاب صنعتی
– کانالهای بسته
– معادن و تونلها
– معادن زغال سنگ
– فضاهای کمتهویه
وجود گاز H۲S در فضاهای بسته یکی از مهمترین دلایل حوادث مرگبار صنعتی است.
خطر اصلی گاز H۲S به دلیل سمیت بالا و اثر سریع بر سیستم تنفسی و عصبی است.
مهمترین خطرات گاز H2S:
– خفگی و ایست تنفسی
– بیهوشی ناگهانی
– تحریک شدید چشم و ریه
– خطر انفجار و آتشسوزی
– مرگ در چند دقیقه در غلظت بالا
علائم مسمومیت با گاز H2S:
یکی از مهمترین موضوعات در ایمنی گاز H۲S، شناخت علائم مسمومیت است.
علائم در غلظت پایین (کمتر از ۱۰ ppm):
سوزش چشم، تحریک گلو، سردرد، حالت تهوع، سرفه
علائم در غلظت متوسط (۵۰ تا ۱۰۰ ppm):
سرگیجه شدید، اختلال تنفس، ضعف عمومی، کاهش تمرکز،
علائم در غلظت بالا (بیشتر از ۳۰۰ ppm):
بیهوشی فوری، ایست تنفسی، تشنج، مرگ سریع
در غلظتهای بالا، فرد حتی فرصت فرار ندارد.
حدود مجاز تماس شغلی با گاز H۲Sطبق استانداردهای OSHA و ACGIH:
– حد مجاز تماس روزانه (TWA): ۱۰ ppm
– حد تماس کوتاهمدت (STEL): ۱۵ ppm
– حد خطر فوری برای جان (IDLH): ۱۰۰ ppm
– بنابراین وجود سیستمهای پایش و کنترل گاز H۲S در محیط کار الزامی است.
روشهای کنترل خطر گاز H۲S در محیط کار:
در سیستم مدیریت HSE، کنترل گازهای سمی مانند H۲S باید به شکل سلسلهمراتبی انجام شود:
۱- شناسایی و ارزیابی ریسک H۲S قبل از شروع هر فعالیت، باید ارزیابی خطر انجام شود.
۲- استفاده از دستگاه گازسنج H۲Sگازسنجها شامل: گازسنج پرتابل (Portable Gas Detector) سیستم مانیتورینگ ثابت (Fixed Gas Detection System)
۳- تهویه مناسب در فضاهای بسته تهویه صنعتی و اگزاست فنها نقش کلیدی دارند.
۴- سیستم Permit to Work و ورود به فضای بسته ورود به مخازن و چاهها بدون مجوز ممنوع است.
۵- آموزش ایمنی گاز H۲S تمام کارکنان باید آموزش ببینند
۶- نحوه تشخیص خطرروش تخلیه اضطراری استفاده از ماسک تنفسی عملیات نجات
تجهیزات حفاظت فردی (PPE) برای گاز H2S:
یکی از مهمترین اقدامات پیشگیرانه، استفاده از تجهیزات حفاظت فردی در برابر گاز H۲S است.
۱- حفاظت تنفسی در برابر H۲S مهمترین PPE در مواجهه با گاز هیدروژن سولفید (ماسک تمام صورت با فیلتر گازهای اسیدی مناسب غلظتهای پایین و کنترلشده دستگاه تنفسی مستقل (SCBA) بهترین گزینه در شرایط اضطراری و غلظت بالا سیستم هوارسان (Air Line Respirator) مناسب محیطهای صنعتی خاص در مواجهه شدید با H۲S، تنها SCBA قابل اعتماد است. )
۲- لباس کار ایمنی مناسب لباس ضد شعله (FR Clothing) لباس یکسره صنعتی لباس مقاوم در برابر مواد شیمیایی
۳- عینک ایمنی و محافظ صورت Safety GogglesFace Shield برای شرایط پرخطر
۴- دستکش مقاوم شیمیایی دستکش نیتریل دستکش مقاوم در برابر ترکیبات سولفور
۵- تجهیزات اضطراری ضروریدر محیطهای دارای H۲S باید وجود داشته باشد
۶- دوش اضطراری چشمشوی صنعتی کپسول اکسیژنRescue Kit و تجهیزات نجات
اقدامات فوری در صورت نشت گاز H2S:
در صورت مشاهده نشتی یا هشدار گازسنج فوراً محل را ترک کنید
- به مناطق مرتفع بروید
- از ماسک تنفسی استفاده کنید
- بدون SCBA به افراد بیهوش نزدیک نشوید
- تیم امداد و HSE را مطلع کنید
دقت کنید که ایمنی در برابر گاز H۲S یک ضرورت حیاتی گاز H۲S یا هیدروژن سولفید یکی از خطرناکترین گازهای صنعتی است که در صنایع نفت و گاز، پتروشیمی و فاضلاب بهوفور وجود دارد.
کنترل این گاز نیازمند:
پایش مداوم، تجهیزات حفاظت فردی مناسب و رعایت دستورالعملهای HSE می باشد.
سایت www.hseiranian.com همواره تلاش میکند با ارائه آموزشهای تخصصی، سطح ایمنی و آگاهی در محیطهای کاری را افزایش دهد.
دیدگاهتان را بنویسید